Pomin nawigacje

CMENTARZE W GMINIE TYSZOWCE


      Na terenie gminy Tyszowce znajduje się dziewięć cmentarzy grzebalnych: w Czartowcu, Klątwach (2), pikulinie, Perespie (3), Tyszowcach (2). Są to cmentarze wyznaniowe (8 chrześcijańskich, 1 wyznania mojżeszowego). Jedynie trzy z nich są czynne (Czartowiec, Perespa, Tyszowce). Pozostałych nie użytkuje się od II wojny światowej.
      Cmentarz w Czartowcu założony został w poł. XIXw. dla parafii greckokatolickiej. Po 1875r. administrowała nim parafia prawosławna. Wraz z erygowaniem parafii rzymskokatolickiej, po 1919r., obok istniejącego cmentarza obrządków wschodnich wytyczono nową kwaterę grzebalną. Z czasem kwatery połączyły się i dziś stanowią jeden cmentarz. Zachowały się tu nieliczne kamienne nagrobki ludowe sprzed 1945r., wykonane z roztoczańskiego wapienia. W II poł. lat 80-tych ubiegłego wieku wybudowano kaplicę grobową. Na cmentarzu znajduje się kwatera, gdzie pochowanych jest piętnastu ułanów 8 Pułku ks. J. Poniatowskiego, poległych 21.IX.1939r.
      Dwa cmentarze obrządków wschodnich są w Klątwach: greckokatolicki, na którym do 1913r. stała cerkiew (Jako grzebalny użytkowany do 1875r.) oraz prawosławny, założony po 1875r., czynny do II wojny światowej. Na obu cmentarzach zachowały się fragmenty nielicznych nagrobków kamiennych i żeliwnych krzyży. Obecnie opuszczone.
      Cmentarz prawosławny, wcześniej greckokatolicki, znajduje się w Mikulinie. Data jego założenia nie Jest znana. Do 1938r. stała na nim drewniana cerkiew. Jest tu kilka nagrobków kamiennych sprzed 1945 r.
      W Perespie są trzy cmentarze. Na najstarszym - przy kościele, dawniej cerkwi, zmarłych grzebano prawdopodobnie od II poł. wieku XVII do 1875r. Zachował się tu jedynie okazały nagrobek kamienny z I poł. XIXw. Niewykluczone, że należał do rodziny Horodyńskich, fundatorów obecnej świątyni (1807-1827). Kontynuacją cmentarza przy cerkwi był założony po 1875r. cmentarz prawosławny, użytkowany do II wojny światowej. Są na nim nieliczne kamienne i żeliwne nagrobki w bardzo złym stanie. Najmłodszy z cmentarzy to cmentarz rzymskokatolicki, który powstał po erygowaniu parafii ok. 1919r. Jest to jedyny czynny cmentarz w Perespie. Jak podaje L.Głowacki w książce "Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939: (Lublin 1976), na cmentarzu pochowani są trzej lotnicy z załogi bombowca "Łoś" 217 eskadry bombowej, zestrzelonego 15.IX.1939 (Tadeusz Dudek, Antoni Kiełpiński i Jan Tadeusz Pawelski).
      Największym z cmentarzy jest cmentarz w Tyszowcach. Jego rodowód sięga I poł. XIXw. (najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1849r.). W chwili założenia był użytkowany przez miejscową ludność obu obrządków katolickich. Po 1875r. korzystali z niego także prawosławni. W najstarszej części cmentarza brak podziału na kwatery wyznaniowe, pochówki wszystkich trzech obrządków znajdują się obok siebie. Zachowało się ponad 100 kamiennych i żeliwnych nagrobków sprzed 1945r. W 1993r. wybudowano cmentarną kaplicę. Na cmentarzu znajdują się groby żołnierskie: kwatera żołnierzy Wojska Polskiego poległych w walce z bolszewikami 3.IX.1920r. (Michał Stankiewicz, Fr.Chlebny, Piotr Migdziński, Paweł Zamajter, Ciepliński oraz 28 nieznanych) oraz mogiły 22 żołnierzy Wojska Polskiego poległych 24.IX.1939r. w potyczce z oddziałami Armii Czerwonej na Zamłyniu (Bronisław Wilczewski, Jerzy Borowicz, JanKościński, Bronisław Wojciechowski, Józef Siódmak, Makary Feltynowski, Paweł Heltmut, Stanisław Pogorzelny, Stefan Wareńczuk, Adolf Cis, Ludwik Mróz, Aleksander Ćwiliński, Jerzy Eborowicz i 9 nieznanych).
      Na wszystkich cmentarzach pochówki najstarsze lokowane były wg zasady kierowania na wschód. Zasada ta współcześnie nie jest przestrzegana, a groby, szczególnie na cmentarzach nie posiadających uporządkowanego rozplanowania, sytuowane są w rzędach skierowanych w stronę alejek. Cmentarze nie posiadały planów urządzenia. Pierwotnie były jednoprzestrzenne. W miarę potrzeb poszerzano je, dołączając nowe tereny przyległe. Powstające kwater można czasami odczytać na podstawie zachowanych fragmentów granicznych nasadzeń drzew. Na żadnym z cmentarzy nie zachowały się dawne ogrodzenia, a procent zachowanych starych nagrobków jest często znikomy (poza Tyszowcami). Na czynnych cmentarzach od lat 60-tych XXw. zaczęto masowo ustawiać nagrobki lastrikowe, które niemal zupełnie zastąpiły murowane, z metalowymi lub drewnianymi krzyżami, stawiane w latach powojennych.
      Zachowany fragmentarycznie cmentarz żydowski w Tyszowcach pochodzi z XIX/XXw. Użytkowany był do 1942r., następnie zniszczony przez Niemców. W 1988r. został odrestaurowany z inicjatywy Dawida Laksa i Abrahama Borga oraz społeczeństwa Tyszowiec. Oprócz kilku fragmentów starych macew ustawiono nowe kamienie, poświęcone ofiarom holokaustu, zamordowanym rodzinom D. Laksa i A. Borga oraz prochom zamordowanych w Bełżcu, przeniesionym na cmentarz w 1988r.
      Z całą pewnością nie wszystkie cmentarze na terenie gminy zachowały się do dziś. W samych Tyszowcach znane są dwa inne miejsca, gdzie grzebano zmarłych. Jest to ulica Jurydyka zwana Ostrowem. Stał tam drewniany kościół, nim w latach 1856-1869 wybudowano obecny Przy kościele znajdował się cmentarz grzebalny Do przełomu XIX i XX wieku zmarłych Żydów grzebano z kolei na cmentarzu przy ulicy Kościelnej (w miejscu obecnego przedszkola) Miejsce to było cmentarzem grzebalnym prawdopodobnie od XVII wieku. Cmentarze były z pewnością przy tyszowieckich cerkwiach, które podobnie jak kościół rzymskokatolicki istniały tu już od wieku XV.





kontakt: Danuta Kawałko | design by Piotr Borowiec
góra stronymapa strony