Pomin nawigacje

KOŚCIÓŁ ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA W ZAMOŚCIU


      Kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła jest jednym z siedmiu kościołów w Zamościu (nie licząc tymczasowych kaplic obsługujących parafie Miłosierdzia Bożego i św. Brata Alberta). Wybudowany został w 1911r. jako garnizonowa cerkiew prawosławna p.w. Przemienienia Pańskiego. Świątynia w 1918r. przekazana została kościołowi katolickiemu i przebudowana dla potrzeb duszpasterstwa wojskowego, pełniąc funkcję kościoła garnizonowego. Niewykluczone, że właśnie wtedy otrzymała wezwanie św. Michała Archanioła. W czasie II wojny światowej mieścił się w niej niemiecki magazyn materiałów sanitarnych. Po wojnie, do 1948r., ponownie był tu kościół garnizonowy. Prawne przejęcie kościoła przez parafię kolegiacką nastąpiło w 1957r., choć już wcześniej księża odprawiali nabożeństwa dla okolicznych mieszkańców. W 1961r. ks. bp Piotr Kałwa podniósł kościół do rangi rektoratu. Jego opiekunem wyznaczony został ksiądz Eugeniusz Goliński, który od maja tegoż roku pełnił funkcję rektora kościoła św. Michała Archanioła. Pełne duszpasterstwo parafialne ustanowiono przy kościele 1 września 1974 r. Parafia pod wezwaniem św. Michała Archanioła erygowana została dekretem biskupa lubelskiego Bolesława Pylaka z 12 kwietnia 1979 r., jako trzecia wówczas parafia w Zamościu.
      Projektantem świątyni był architekt Tom, autor typowego projektu rządowego cerkwi. Jej podobne powstały w Hrubieszowie, Chełmie, Dubience i Puławach. Świątynia była budowlą murowaną, jednonawową, założoną na wydłużonym planie. Od wschodu do nawy przylegało prezbiterium z dobudowaną absydą i dwie zakrystie po obu stronach. Oprócz wejścia głównego w zachodniej elewacji, na poprzecznej osi znajdowały się dwa wejścia boczne, wysunięte małymi kruchtami na zewnątrz, co sugerował w planie rysunek krzyża. Podobną kruchtę posiadało wejście główne. Nad prezbiterium znajdowała się duża kopuła na ośmiobocznej wieży. Dwie małe kopułki oraz wieża były także nad kruchtą. Wieża nad kruchtą miała zmienny przekrój - do wysokości kalenicy kwadrat, powyżej ośmiobok. Na elewacji frontowej oraz bocznych znajdowały się attyki. Ściany zewnętrzne budowli pokrywała okładzina z ceramicznych płytek, imitujących cegłę, a w przyziemiu cokół kamienny o fakturze rustyki. Na elewacjach umieszczono: gzyms, fryz kopertowy, portale drzwi wejściowych z łęków uskokowych na kolumnach, obramienia okien z łęków wspartych na gzymsie i półkolumnach, półkoliste tympanony i maswerki, tonda wykonane z białej, profilowanej cegły. Dekoracje te oraz ceglane elewacje nadawały budowli surowy wyraz.
      W latach międzywojennych usunięto ze świątyni wieżę z cerkiewną kopułą znad prezbiterium, dwie kopułki znad kruchty oraz attyki. Miejsce wieży z kopułą zajęła sygnaturka.
      Na przełomie lat 60. i 70., nad głównym wejściem do kościoła umieszczono figurę Matki Bożej Niepokalanie Poczętej. Figurę wykonał z wapienia kamieniarz Kudełka z Józefowa Ordynackiego. W końcu lat 60., na cmentarz przy kościele, z posesji Józefa Kołtuna przeniesiono betonową figurę. Po pierwszych w parafii misjach świętych, które miały miejsce 1979 r., ustawiono drewniany krzyż misyjny. Obecne ogrodzenie od ulic: Marszałka Józefa Piłsudskiego i Wojska Polskiego wybudowano w 1979 r., podczas regulacji ulic.
      W miarę rozwoju północnych dzielnic Zamościa, kościół św. Michała, w sensie lokalowym, nie zaspakajał potrzeb wiernych. Od początku lat 80. czynione były starania o rozbudowę świątyni. Zostały one sfinalizowane w latach 1985-1991. Wówczas kościół przebudowano i powiększono. Autorem projektu przebudowy był zamojski architekt Jan Radzik. Miejsce dawnego prezbiterium, absydy i zakrystii zastąpiło większe prezbiterium z transeptem. W zachowanej nawie nie zmienione pozostały charakterystyczne ceglane elewacje, a elewacje dobudowanej części kościoła nawiązały elementami architektonicznymi do pierwotnego wystroju świątyni. Architekt wykonał także projekt budynku gospodarczego, zwanego "chińskim domkiem", który stanął w południowo-wschodnim narożniku cmentarza przykościelnego (1992r.). Równocześnie z rozbudową prowadzono remont starej części kościoła (1989-1994).
      Z okazji Roku Jubileuszowego, w 2000 r., na północnej elewacji kościoła umieszczono mozaikę Chrystusa Miłosiernego, którą zaprojektował i wykonał Tadeusz Sokal z Krakowa. Przy kościele posadzono krzewy ozdobne (2001 i 2002 r.). W 2002 r. kościół otrzymał iluminację z zewnątrz. Dotychczas nie udało się ustalić, jak wyposażona była świątynia w czasie, gdy użytkowano ją jako cerkiew garnizonową. Jej wystrój zmienił się w latach międzywojennych. Kościół otrzymał wówczas jednorodne wyposażenie, na które składały się neobarokowe ołtarze: główny i dwa boczne oraz ambona. Miejsce ikonostasu zajął ołtarz z obrazem "Chrystus na tle Wawelu", namalowany przez miejscowego artystę Edwarda Kopcińskiego (obecnie w Kurii Diecezjalnej w Zamościu). Obraz ten z czasem przeniesiony został do bocznego ołtarza, a jego miejsce zajął wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Ponadto były tu obrazy: "Ostatnia Wieczerza", "Wjazd do Jerozolimy", "Ukrzyżowanie", " Św. Piotr i Paweł" oraz Droga Krzyżowa. W 1967 r. Maria Bałzukiewicz namalowała do kościoła obraz "Św. Michała Archanioła". Wyposażenie kościoła po przebudowie przeniesione zostało do kościołów w Dyniskach i filialnego w Gruszce Dużej (parafia Nielisz).
      Obecne wyposażenie kościoła pochodzi z lat 90. Zaprojektowane i wykonane zostało przez Janusza Szczekana z Hrubieszowa.
      W ołtarzu głównym (1995r.) znajduje się pełna figura gipsowa Chrystusa Dobrego Pasterza z jedną owieczką na ramionach oraz czterema u stóp. Figura w odcieniu kości słoniowej posiada złocone elementy (nimb, pastorał, sznur i lamówki szat Chrystusa). Całość umieszczono na tle wieńczonego krzyżem łuku. Łuk i krzyż pokrywają płytki marmurowe w dwóch odcieniach szarości. Na skrzyżowaniu ramion krzyża leży złocona korona cierniowa. Centralnie, pod figurą Chrystusa Dobrego Pasterza, znajduje się złocone tabernakulum. Jest ono jedynym elementem w ołtarzu głównym sprzed rozbudowy i zmiany wyposażenia kościoła. Z 1995r. pochodzą także marmurowy ołtarz posoborowy oraz ambonka.
      W ołtarzu bocznym, po stronie południowej znajduje się figura gipsowa (7/8) walczącego świętego Michała Archanioła, umieszczona na tle wyłożonym marmurowymi płytkami (płytki w odcieniach szarej zieleni). Nad postacią świętego udrapowana szarfa z zawołaniem "Któż jak Bóg". Ołtarz powstał w 1995 r.
      W ołtarzu bocznym, po strome północnej znajduje się malowany na płótnie obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy (dawniej w ołtarzu głównym), umieszczony w gipsowej dekoracji przedstawiającej podtrzymywaną przez dwie postacie anielskie i orła kotarę. Powyżej mury jasnogórskiego klasztoru. Pod obrazem, na udrapowanej szarfie wezwanie "Matko". Całość na tle wyłożonym marmurowymi płytkami w odcieniach szarej zieleni wieńczy złocona korona królewska. Ołtarz powstał w 1996 r.
      J. Szczekan jest także autorem Drogi Krzyżowej (1996 r.). Stacje Drogi Krzyżowej znajdują się w starej części kościoła. Są to gipsowe rzeźby (7/8) umieszczone na tle marmurowych tablic.
      Kościół posiada witraże wykonane w latach 1990-1992. Zaprojektował je Bolesław Szpecht z Krakowa, a powstały w krakowskiej Pracowni Witraży Zbigniewa Gustaba. Witraże w nowej części kościoła przedstawiają sceny ewangeliczne z życia Pana Jezusa (Ukrzyżowanie, Duch Święty, Zmartwychwstanie, Przekazanie władzy pasterskiej Piotrowi, Wniebowstąpienie, Zesłanie Ducha Świętego, Królowa Polski, Boże Narodzenie, Kazanie na Górze, Przemienienie Pańskie, Spotkanie z kobietą cudzołożną), zaś w starej części postaci polskich świętych i błogosławionych (Św. Wojciech biskup, Św. Maksymilian Kolbe, Bł. Karolina Kózkówna, Św. Andrzej Bobola, Św. Stanisław biskup, Św. brat Albert Chmielowski, Św. Jadwiga królowa, Św. Stanisław Kostka).
      W starej części kościoła, na południowej ścianie, w sąsiedztwie ołtarza bocznego znajduje się granitowa tablica wdzięczności poświęcona tym, którzy wzięli udział w rozbudowie i wyposażaniu kościoła.
      Pozostałe wyposażenie kościoła stanowią: dębowe konfesjonały (4) w starej części kościoła (1970- 1972), dwa w nowej części kościoła (1996), dębowe ławki w rzędach (60), wykonane w latach 1991-1993 i pod ścianami (16), wykonane w 1996r., a także dębowe fotele, stołki i stolik oraz meble do zakrystii wykonane w 2002r. i 2003r. wg projektu Grażyny Czapskiej z Lublina, przez Tadeusza Koląję z Łabuniek.
      Kościół posiada organy elektroniczne firmy Johanson, które otrzymała parafia w 1989 r. z Norwegii.
      Na wieży kościelnej znajdują się trzy dzwony napędzane elektronicznie: najmniejszy z 1928r. oraz dwa - noszące imiona "Św. Michał Archanioł" i "Maryja" - wykonane w 1980r. w firmie ludwisarskiej w Przemyślu (zawieszone i uruchomione po remoncie kościoła w 1993r.).
      Przypadająca w kwietniu 2004r. dwudziesta piąta rocznica powołania parafii św. Michała Archanioła w Zamościu stała się dobrą okazją do zebrania i udostępnienia informacji o kościele.

Wnętrze kościoła św. Michała Archanioła (fot. B.Cabaj)
Archanioł Michał Gabriel; ołtarz boczny, płaskorzeźba autorstwa J. Szczekana (fot. D.Kawałko)
"Boże Narodzenie", witraż w kościele św. Michała Archanioła (fot. D.Kawałko)




kontakt: Danuta Kawałko | design by Piotr Borowiec
góra stronymapa strony